Honderd dagen

Sinds de kroning van Willem Alexander, of liever gezegd Willy, tot koning der Nederlanden vieren we Koningsdag op 27 april. Daarvoor vierden we Koninginnedag op 30 april.

Het scheelt maar drie dagen en toch is dat voor vogelaars een wereld van verschil. Koninginnedag, 30 april, was altijd een ijkmoment voor de terugkeer van de gierzwaluw. Vrijwel overal in Nederland werden op die dag boven de steden weer de eerste gierzwaluwen gezien. Ook dit jaar. Misschien kent u ze wel, gierzwaluwen, het zijn die op zwaluwen lijkende vogels met een sikkelvormig vliegbeeld die hoog boven de stad in vaak grote zwermen rondvliegen. Daarbij maken ze meestal een hoog ‘wieuw-wieuw’ geluid. Je hoort ze dus eerder dan dat je ze ziet. Guido Gazelle heeft er ooit een mooi gedicht over geschreven.

Zoals gezegd, gierzwaluwen zijn geen echte zwaluwen en dus niet verwant aan bijvoorbeeld de boerenzwaluw of de huiszwaluw. Ze vormen een aparte familie. Die draagt de wetenschappelijke naam apus. Dat betekent pootloos. Ze hebben wel pootjes, maar dat zijn meer kleine klauwtjes waarmee ze aan muren of rotsen kunnen hangen. Ze kunnen niet op een takje of op de grond zitten. Het verklaart ook hun levenswijze: gierzwaluwen leven in de lucht. Dag en nacht hun hele leven lang. Ze zoeken en vinden daar hun eten, ze slapen er, ze paren, maar ze broeden er niet. Alleen voor het broeden komen ze naar beneden. Van oorsprong broeden ze in berggebieden. In spleten en holtes in rotswanden. In de loop van de eeuwen zijn ze menselijke bouwwerken zoals burchten, kastelen, huizen, flats gaan zien als surrogaatrotsen waar ze kunnen broeden. En nu hebben ze ze zich helemaal aangepast aan broeden in dorpen en steden. Van oorsprong komen gierzwaluwen dus helemaal niet voor in Nederland, er zijn hier immer geen rotsen. Feitelijk zijn gierzwaluwen Afrikaanse vogels . Acht tot negen maanden per jaar zijn ze in Afrika. Pas eind april vertrekken ze naar Europa om daar te broeden. Voor hen is dat een afstandje van niets. De nog niet geslachtsrijpe vogels blijven overigens gewoon in Afrika. De broeders blijven tot en met augustus in Nederland en vertrekken dan weer. Dat is ongeveer honderd dagen. Vandaar dat de gierzwaluw in de volksmond honderdagenvogel heet. De vogels die gaan broeden vinden feilloos de kapotte dakpan of de spleet in de daklijst waar vorig jaar (en al die jaren daarvoor) hun nest zat. Dat nestje is niet meer dan wat in de lucht gevangen strootjes en veertjes en vastgeplakt met wat speeksel tot een klein nestkommetje. Hoe ze zo feilloos jaar op jaar exact dezelfde plek weer weten te vinden is niet helemaal duidelijk. Kennelijk hebben ze een superieur gps-systeem in hun hersentjes. Wanneer in de periode van hun afwezigheid het dak is gerenoveerd, de spouw is geïsoleerd of de spleet in de daklijst is gedicht of erger nog het hele gebouw is afgebroken, dan hebben ze een probleem: hun nestplaats is niet meer bereikbaar of zelfs verdwenen. Ze raken in paniek en blijven maar tegen de plek aanvliegen om te zien of ze toch niet ergens naar binnen kunnen. Daarna gaan ze op zoek naar een nieuwe nestplaats. Als ze die niet vinden dan wordt er niet gebroed.

Hun nestplaatsen zijn jaarrond beschermd dankzij de flora- en faunawet. Je kunt dus niet zomaar een gebouw afbreken of een dak renoveren wanneer er met zekerheid gierzwaluwen broeden. Lang niet iedereen weet dat en daardoor worden er wel eens vergissingen begaan en gaat er onbedoeld nestgelegenheid verloren. Vandaar dat er in Nederland veel werkgroepen actief zijn om de nestplaatsen in kaart te brengen en dat bij gemeentes onder de aandacht brengen. Wanneer er moet worden gerenoveerd kan men er voor zorgen dat dat goed gebeurt en dat er voor vervangende broedplaatsen wordt gezorgd. Dat zijn dan in de regel nestkasten die op maat zijn gemaakt voor gierzwaluwen.

Ook in Zwolle is een werkgroep actief. Dat is de Stichting Avifauna Zwolle. Zij zijn al enkele jaren met vrijwilligers in de weer om alle gierzwaluwkolonies van Zwolle in kaart te brengen. Een hele klus, maar het heeft al veel informatie opgeleverd en er zijn al heel wat mooie resultaten geboekt en kleine gierzwaluwnestrampen voorkomen. Wilt u meer weten over gierzwaluwen kijk dan eens op gierzwaluwbescherming.nl. Wilt u meer weten over avifauna Zwolle, meedoen aan het onderzoek of heeft u gierzwaluwen onder uw dak? Kijk dan op www.avifaunazwolle.nl


© 2017 - RTV Zwolle FM - Powered by: HPU internet services